تقرير بحث الشيخ فاضل اللنكراني لسيدجواد حسينى خواه

40

قاعده فراغ وتجاوز (فارسى)

« عن على بن أحمد بن عبداللَّه بن أحمد بن أبى عبداللَّه « 1 » عن أبيه « 2 » عن جدّه أحمد بن أبي عبد اللَّه البرقي « 3 » ، عن أبيه محمّد بن خالد « 4 » ، عن العلاء بن رزين « 5 » ، عن محمّد بن مسلم » . در اين طريق ، احمد بن عبداللَّه بن احمد بن أبى عبد اللَّه و پدرش قرار دارند كه در كتب رجالى توثيق نشده‌اند ؛ لكن به نظر ما با قرائنى كه در مورد اين دو وجود دارد ، ثقه مىباشند ؛ نتيجه آن كه اين طريق ، طريق صحيحى است . معناى روايت : امام صادق عليه السلام مىفرمايد : اگر شخصى بعد از اتمام نمازش شكّ كرد كه سه ركعت خوانده است يا چهار ركعت ؟ در حالى كه به هنگام تمام شدن نماز يقين داشت نمازش را كامل خوانده است ، اعاده نماز لازم نيست ؛ چرا كه زمان انصراف او از نماز نسبت به زمان شكّش به واقع نزديكتر است . مدّعاى قاعده فراغ نيز اين است كه لازم نيست شخص به شكّ بعد از عمل اعتنا كند ؛ لكن تعبيرى در اين روايت وجود دارد كه جاى بحث و تأمّل دارد و دلالت مىكند كه اين روايت ربطى به قاعده فراغ ندارد ؛ و آن تعبير اين است كه امام عليه السلام مىفرمايد : « وكان يقينه حين انصرف أنّه كان قد أتمّ . . . » ؛ يعنى شخص هنگام انصراف از نماز ، يقين داشت كه نمازش را تمام خوانده است ولى پس از مدّتى شكّ مىكند . با توجّه به اين تعبير ، روايت مربوط به قاعده يقين و شكّ سارى مىشود ؛

--> ( 1 ) - من مشائخ الصدوق رحمه الله ؛ ر . ك : سيّد ابوالقاسم موسوى خوئى ، معجم رجال الحديث ، ج 11 ، ص 252 ، شماره 7891 . ( 2 ) - من مشائخ الكلينى رحمه الله ؛ ر . ك : سيّد ابوالقاسم موسوى خوئى ، معجم رجال الحديث ، ج 2 ، صص 134 - 138 ، شماره‌هاى 623 ، 625 ، 628 ، 631 و 632 . ( 3 ) - ثقة في نفسه ، يروي عن الضعفاء ، و صنّف كتباً ؛ ر . ك : سيّد ابوالقاسم موسوى خوئى ، معجم رجال الحديث ، ج 2 ، ص 261 ، شماره 858 ؛ احمد بن على نجاشى ، رجال النجاشى ، ص 76 ، شماره 182 ؛ محمّد بن حسن طوسى ، الفهرست ، ص 62 ، شماره 65 . ( 4 ) - محمّد بن خالد البرقى ، له كتب ؛ ر . ك : احمد بن على نجاشى ، رجال النجاشى ، ص 335 ، شماره 898 ؛ محمّد بن حسن طوسى ، الفهرست ، ص 226 ، شماره 639 . ( 5 ) - العلاء بن رزين القلّاء ، ثقة ، جليل القدر ؛ ر . ك : احمد بن على نجاشى ، رجال النجاشى ، ص 298 ، شماره 811 ؛ محمّد بن حسن طوسى ، الفهرست ، ص 182 ، شماره 499 .